Zdjęcia przedstawiają: Tatry Wysokie
Miejsce: Góra Kamieńska, Nizina Mazowiecka
Wysokość obserwatora: 407 m. n.p.m. 51°12’07.5″N 19°25’39.1″E
Odległość: Gerlach 232,1 km, Łomnica 230,1 km, Kieżmarski 229, 7 km, Durny 229,6 km , Lodowy Szczyt 229,3 km, Baranie Rogi 229,1 km
Czas:1 stycznia 2023
Autor: Paweł Kłak, Mateusz Cieślicki, Krzysztof Ninard, Grzegorz Jagusiak
Sprzęt: Canon 1300D – Sigma 150-500 – Paweł Kłak, Pentax KP + 55-300 PLM – Grzegorz Jagusiak , Nikon D90 + Sigma 150-500 – Mateusz Cieślicki , Nikon P1000 – światło widzialne , Nikon P900 z filtrem Hoya IR R72 – bliska podczerwień: zmodyfikowany – Krzysztof Ninard.
Opis: Noworoczny poranek przyniósł długo wyczekiwaną obserwacje Tatr z okolic Bełchatowa, a dokładnie z Góry Kamieńskiej.

Ciekawostki o tej obserwacji:

  • Góra Kamieńska, z której wykonano zdjęcie to najdalej położone na północ miejsce z którego wykonano zdjęcie nie tylko Tatr ale Karpat. Drugie miejsce zajmuje G. Chełmo a trzecie Gliniany Las w woj.świętokrzyskim.
  • Jest to pierwsza w historii udokumentowana obserwacja Tatr z Niziny Mazowieckiej.
  • To drugie miejsce w województwie łódzkim z którego zrobiono zdjęcie Tatr – pierwsze to Góra Chełmo . Co ciekawe obie obserwacje łączy postać autora – Paweł Kłak , wykonał zdjęcia z obu tych miejsc
  • wymagany uśredniony  współczynnik refrakcji atmosferycznej wynosi minimum 0,19. Podczas obserwacji wyniósł ok. 0,225.  Przypomnijmy, że standardowe warunki to 0,13-0,14.

Jest to pierwsza w historii udokumentowana obserwacja Tatr z Niziny Mazowieckiej, a dokładnie jej południowej części reprezentowanej przez makroregion Wzniesień Południowomazowieckich, w którego skład wchodzi najwyżej położony mezoregion Wysoczyzny Bełchatowskiej. Cały obszar wznosi się średnio ok. 200m.n.p.m, za wyjątkiem Góry Kamieńsk liczącej 406m.n.p.m. Jest to góra sztuczna, powstała jako zwałowisko zewnetrzne Kopalni Węgla Brunatnego Bełchatów. Dzięki jej wysokości względnej sięgającej ok. 195m jest to najwyższym wzniesieniem w środkowej Polsce. Sama nazwa góry została ustanowiona dopiero w 1999 roku. Jej usypywanie trwało 16 lat od 1977 do 1993 roku. Dziś ten liczący 1480ha teren stopniowo zarasta. W 2012 roku uruchomiono tutaj Elektrownię Wiatrowa Kamieńsk. Na północno-wschodnim stoku góry znajduje się ponadto Ośrodek Sportu i Rekreacji Góra Kamieńsk z czynnym wyciągiem narciarskim.

Maksymalna odległość do obserwownych szczytów wynosi 232,1 km – Gerlacha. Inne widoczne szczyty to leżące w słowacki Tatrach Wysokich Łomnica, Durny i Lodowy Szczyt, Kieżmarski, Baranie Rogi. Obserwacja wymagała zwiększonej refrakcji atmosferycznej – współczynnik w przedziale 0,213 – 0,225, gdzie standardowy to 0,13. Oznacza to mniej więcej tyle, że w standardowych warunkach szczytów nie zobaczymy, a tym razem autorzy „zaglądneli” niejako za horyzont, gdyż w wyniku niestandardowej refrakcji podniesiona” o ok. 120 m a same góry podniesione o około 230-300 m.. Obserwacja była trudna nie tylko ze względu na wymagane parametry powietrza na linii widzenia, ale także ze względu na rosnące kilkadziesiąt metrów od obserwatora przeszkody w postaci wysokich brzóz. Wiejący tego dnia wiatr kołysał gałęziami drzew, które zasłaniały widok na odległy horyzont. Z powodu wiatru i wspomnianych przeszkód zdjęcia nie wyszły do końca ostre, ale to co najważniejsze jest na nich widoczne. Wcześniej z woj. łódzkiego zaobserwowano Tatry z G. Chełmo z bliżej odległości 212,4 km – link do posta

Jest to obserwacja wyjątkowa i ekstremalna. Technicznie bardzo trudna, a także wymagająca wcześniejszych przygotowań i analiz. Obserwacje długodystansowe mają na pewno potencjał naukowy. Materiał zdjęciowy Krzysztofa Ninarda w bliskiej podczerwieni oraz zdjęcia w świetle widzialnym mają dużą wartość w zakresie badań nad niestandardową refrakcją atmosferyczną, która umożliwiła „zajrzeć” za horyzont. Obserwacja była długo wyczekiwana wśród pasjonatów obserwacji i dalekich widoków. Grzesiek Jagusiak na Górze Kamieńskiej fotografował już dekadę temu. Na taką fotografię czekał podobnie jak inni kilka lat. W międzyczasie góra Kamieńska już tak zarosła, że istniała obawa, że ta obserwacja nigdy się nie uda. Zainteresowanie medialne może być pomocne i być może lokalni działacze zainteresują się tematem i powstanie tam wieża widokowa – wzbogaciłaby ona potencjał turystyczny i umożliwiła widoki nie tylko tak ekstremalne jak Tatr, ale na okolicę i piękną ziemię łódzką.


Linia widzenia G. Kamieńsk – Gerlach. 232,1 km

Fotorelacja Paweł Kłak .

Tatry widziane z Góry Kamieńskiej koło Bełchatowa. Obserwacja Karpat z najdalej na północ położonego miejsca. Maksymalna odległość – Łomnica 230 km . Inne widoczne szczyty to Durny i Lodowy Szczyt. Obserwacja wymagała zwiększonej refrakcji atmosferycznej – współczynnik pomiędzy 0,213 a 0,225 gdzie standardowy to 0,13.
Zbliżenie.
Tatry z G. Kamieńskiej.

Fotorelacja Mateusz Cieślicki

fot. Mateusz Cieślicki Tatry z Góry Kamieńskiej

Fotorelacja Krzysztof Ninard – zdjęcia w świetle widzialnym oraz IR

Tatry z Góry Kamieńskiej. Fot. Krzysztof Ninard
Tatry z Góry Kamieńskiej – IR Fot. Krzysztof Ninard

Fotorelacja Grzegorz Jagusiak

Tatry z Góry Kamieńskiej. Fot. Grzegorz Jagusiak
Fot. Grzegorz Jagusiak. Tatry (Łomnica, Durny, Lodowy) zrobione o godz. 7:05 wyszły najwyraźniej. Tu jeszcze nie było Gerlacha, pojawił się ok. 7:15.

 

Widok ogólny. Gdzieś pomiędzy miotanymi wiatrem gałęziami brzóz daleko na horyzoncie Tatry.
Zdjęcie Tatr wykonano z kilku metrów kwadratowych. Tylko stąd dało się ominąć przeszkody.
Tatry widziane na podglądzie w aparacie.

Aktualizacja: 03.01.2023 – po analizie zdjęć udało się zidentyfikować dodatkowo Gerlacha , Baranie Rogi i Kieżmarski. Były widoczne w kilkuminutowym okienku ok. godziny 7:16. Na zdjęciach wcześniejszych i późniejszych wymienionych szczytów nie ma. Potwierdza to, że refrakcja jest zmienna w czasie.

Siatka azymutów nałożona na zdjęcie. Punkt obserwatora 51°12’07.5″N 19°25’39.1″E. Azymuty wg. kalkulatora PIAST: Łomnica – 165,63° Lodowy – 166,14° Gerlach – 167,21° – 232,1 km. / fot. Paweł Kłak zdjęcie z godz. 7:19
Symulacja. Nałożony kształt szczytów z symulacji na zdjęcie.
Siatka azymutów nałożona na zdjęcie po obróbce – zmieniona temperatura oraz wartości luminancji w celu lepszego ukazania szczytów. Punkt obserwatora 51°12’07.5″N 19°25’39.1″E. Azymuty wg. kalkulatora PIAST: Łomnica – 165,63° Lodowy – 166,14° Gerlach – 167,21° – 232,1 km. / fot. Grzegorz Jagusiak zdjęcie z godz. 7:17

 

Aktualizacja 5.01.2023 – Dwa zdjęcia poniżej trafnie obrazują zmienne zachowanie refrakcji atmosferycznej. Analizę fotografii Grzegorza Jagusiaka warto rozpocząć od widoku Gerlacha – najwyższego szczytu Tatr, który był widoczny zaledwie przez kilka minut potwierdzając współczynnik refrakcji nie niższy niż RC_0.22.

Spektakularny widok na Gerlach – najwyższy szczyt Tatr wskazany linią czerwoną w wyniku nałożonej symulacji z Udeushle panorama. Ów szczyt był widoczny zaledwie przez kilka minut (fot. Grzegorz Jagusiak). Kliknij aby powiększyć.

Patrząc na powyższą fotografię widać wyraźnie 2 rzeczy:
1 – chmury piętra średniego (fragmenty chmur stratocumulus stratiformis) nie były jeszcze oświetlone przez Słońce toteż zdjęcie musiało zostac wykonane przynajmniej 25-30 minut przed wschodem Słońca.
2 – Sam Gerlach jest niesłychanie rozmyty w stosunku do „pobliskich” wzniesien Wyżyny Częstochowskiej. Jest to spowodowane turbulencjami powietrza, które powodują swoistą „akwarelę” o efekcie wzrastającym wraz z odległością obserwowanego obiektu. Wstrząsy aparatu wywołane silnym wiatrem (widoczne chociażby jako wydłużone punkty świetlne bliżej) nie mają tu nic do rzeczy.

Przy okazji warto zauważyć również iż Łomnica i Lodowy wyglądają tutaj na bardziej wyniesione w stosunku do kolejnego zdjęcia poniżej.

Druga fotografia prezntuje docelowo najlepiej widoczne zczyty Tatr Wysokich ale o obniżonej już refrakcji bliższej współczynnikowi RC_0.21.

Łomnica, Durny Szczyt i Lodowy Szczyt najlepiej widoczne, kiedy pozostałe szczyty są już problematyczne do zidentyfikowania (fot. Grzegorz Jagusiak). Kliknij aby powiekszyć.

Druga fotografia została zrobiona ok. 15 minut później, co widać poprzez chmury piętra średniego będące już w promieniach wschodzącego Słońca. Na dodatek kontrast pomiędzy widnokręgiem a niebem w tle jest dodatkowo wzmocniony, gdyż chmury piętra wysokiego cirrostratus także odbijały już swiatło słoneczne, czego nie obserwowano na zdjęciu powyżej. Gdyby nie fakt zmniejszenia się refrakcji byłby to bezprecedensowo najlepszy moment na uchwycenie wszystkich szczytów Tatr. Tym razem zarówno Kieżmarski Szczyt jak i Gerlach pozostają już w zasadzie niezauważalne.

 

Materiał wideo:

 

Symulacje i generatory panoram.

Symulacja w generatorze panoram Ulrich Deuschle RC0.13 – standardowe warunki

Symulacja w generatorze panoram Ulrich Deuschle RC0.19

Symulacja w generatorze panoram Ulrich Deuschle RC0.22

W standardowych warunkach refrakcyjnych Tatr nie widać.
Symulacja dla wsp. refrakcji RC0.19 – na zdjęciach widać , że był wiekszy.
Symulacja dla współczynnika refrakcji 0.22. Odpowiada to widokowi na zdjęciach.

Zasięg widoczności w aplikacji www.heywhatsthat.com/

W standardowych warunkach refrakcyjnych linia widzenia natrafia na pierwszą przeszkodę w okolicach wzniesień Wyżyny Częstochowskiej. By ją pokonać potrzeba zwiększonej refrakcji atmosferycznej.
Linia widzenia dla obserwacji Lodowego Szczytu z G. Kamieńskiej przy niestandardowym współczynniku refrakcji RC0.21. Przy zwiększonej refrakcji linia widzenia pokonuje przeszkody , nawet te które nie są uwzględnione w symulacji – czyli lasy.

Opis warunków pogodowych.
Warunki z noworocznego poranka były sprzyjające z uwagi na duża dynamikę warunków pogodowych. Przez Polskę przemieszczał się aktywny ciepły front związany z niżem wielkoośrodkowym zlokalizowanym na północy Atlantyku. Wraz za frontem napływało czyste i ciepłe powietrze z obszarów podzwrotnikowych. Ponieważ był to front ciepły, w momencie obserwacji na „linii strzału” występowała inwersja temperatury do wysokości ok. 800m.n.p.m. Taka konfiguracja niezależnie od temperatury powietrza powoduje zwiększoną refrakcję atmosferyczną, dzięki której widok dalej niż „zwykle” jest możliwy. Poniżej prezentuję mapy wybranych warstw z Windy.com dla niedzieli 1 stycznia 2023 z godziny 7:00.

Windy 1.01.2023
Sytuacja synoptyczna wybranych elementów pogody w dniu 1 stycznia 2023 o godz. 7:00 (kliknij aby powiększyć). Czerwona linią zaznaczono odcinek pomiędzy miejscem obserwacji (Góra Kamieńska) a obserwowanym obiektem (Tatry Wysokie).

Wilgotność powietrza była momentami dosyć wysoka, ale warto wiedzieć, iż dla czystej i świeżej masy powietrza, wolnej od aerozoli (mapa środkowa) ten parametr nie wpływa znacząco na pogorszenie warunków widzialności poziomej, a tym bardziej na refrakcję podobnie jak ma się to w przypadku pyłów. Ich obecność została zarejestrowana, ale równiez w niewielkim stopniu. Z racji nasuwania się cieplejszej masy powietrza od południowego zachodu wyraźnie zaznaczona jest sytuacja fenowa dla obszaru przedpola Karpat, w wyniku której w terenach podgórskich wilgotnośc powietrza była wyraźnie niższa. Oprócz wysokiej jak na tę porę roku temperatury powietrza nie możemy zapominać o dużo niższej temperaturze gruntu, na którą w momencie obserwacji nakładały się dwa czynniki. Pierwszym było oczywiste wypromieniowanie z podłoża mające miejsce przez całą noc. Drugim natomiast ogólne wychłodzenie gruntu po niedawnym epizodzie zimowym, nie wspominając również, iż na wyżej położonych obszarach wciąż do niedawna zalegały płaty śniegu.
Zapewne taka postać rzeczy przedłożyła się na ostateczny wygląd wierzchołków Tatr Wysokich, które zamiast „wysokogórskich kształtów”, jakich oczekiwałoby gros osób partycypowały jako regularne bryły wystające znad horyzontu, wyglądem przypominające typowy miraż górny.
Niestety poza zidentyfikowanymi szczytami trudno było z początku zidentyfikować inne, które po wnikliwych analizach serii wykonanych zdjęć zostały ostatecznie zauważone „podbijając” nieznacznie całkowity dystans obserwacji. Silny wiatr wywołany sytuacja fenową i dynamicznym przemieszczaniem się mas powietrza nad analizowanym obszarem przyczyniał się do niemałych turbulencji, które wyraźnie pogarszały ostrość. Do tego doszły drgania samego sprzętu wywołane silnym wiatrem na samym miejscu obserwacji.

Crop z docelowym widokiem na wystające wierzchołki Tatr Wysokich, gdzie na uwagę zasługuje przede wszystkim ich kształt jak i poziom ostrości możliwy do osiągnięcia w warunkach obserwacji.

Można byłoby się spierać, że poza opisanymi szczytami figurują dodatkowo jeszcze inne. Niestety panujące warunki nie pozwoliły na więcej, ale obserwację zawsze będzie można powtórzyć. Jest to najdalej na północ udokumentowana obserwacja Karpat (51.203 N, 19.428 E), która zasadniczo wyznacza granicę technicznych możliwości obserwacyjnych dla warunków, jakie do tej pory są znane.

Dystans obserwacyjny Tatr Wysokich z Góry Kamieńskiej na tle mapy Polski – 232 km (OpenTopoMap)

Niemniej jednak obserwacja wymaga powtórzenia, gdyż nie wyklucza się widoczności innych szczytów tatrzańskich przy jeszcze większym współczynniku refrakcji.
Uwieczniony widok nie jest krajobrazem trwałym. To dosłownie moment, który należy wykorzystać. Zdjęcia wykonane zostały na około 40 minut przed wschodem Słońca. Później szczyty tatrzańskie stopniowo znikały z uwagi na slabnacy kontrast pomiedzy widnokregiem a oswietlonym niebem w tle. Ok. godz. 8:00 były dla obserwatorów już niewidoczne. To jest normalne zjawisko optyczne zwiazane ze wzrostem intensywnosci rozpraszania
bezposredniego swiatla slonecznego na molekulach powietrza.

Obserwacja a krzywizna Ziemi.

Zdjęcia na duże odległości wywołują liczne komentarze zwolenników teorii płaskiej Ziemi. By kolejny raz uciąć dziwne teorie odsyłamy do artykułu na stronie dalekiehoryzonty.pl. Tam jest wszystko wyjaśnione.

Dodatkowo dorzucam zdjęcie – wygenerowane przez program użytkownika fizyk20 z serwisu wykop.pl – jak wygląda symulacja widoku z G. Kamieńskiej z Ziemi i z „płaskiej Ziemi”

Symulacja widoku w kierunku Tatr z Góry Kamieńskiej . Symulacja jest przy gradiencie +0,01°C/m (standard: -0,0065°C/m), a więc przy całkiem silnej inwersji. – fizyk20 / wykop.pl
Symulacja widoku w kierunku Tatr z „płaskiej” Ziemi – fizyk20 / wykop.pl

Odległość od siebie szczytów w kadrze.
Widok na góry z dużej odległości wyraźnie różni się od panoram z bliska. Widzimy tu tylko partie szczytowe a nie całe szczyty. Tu więcej na ten temat: link

Jak wyglądają góry z daleka?

Przygotowania do obserwacji:

Zdjęcie z maja 2022. Obserwacja była poprzedzona wcześniejszymi wizytami i próbami na miejscu. Na bazie wykonanych zdjęć określono azymuty poszczególnych obiektów – wiatraków , domów a zeskalowaną siatkę azymutów naniesiono na zdjęcia. Wszystko by określić optymalną pozycję dla obserwatora by ominąć przeszkody w postaci rosnących brzózek a także w warunkach nocnych ułatwić sobie (przed wschodem) wytypowanie kierunku obserwacji.
Wyznaczenie azymut w ciemności nie jest takie łatwe, owszem ogólny tak ,ale ten precyzyjny wymagał przygotowania. ” Analizowałem wiatraki i ich układ już wcześniej. A jest ich tam dużo i w nocy to szereg czerwonych świateł….. . Wiatraki w Okrajaszów- Płoszów 159,05° i w Amelinie 159.1 ° układają się w nocy jako 2 migajace obok siebie czerwone plamy, a na lewo od nich jest BTS Amelin 158,1° . Łomnica 165,63°. Czyli brakuje 6,6° do Łomnicy, kąt widzenia dla mojego aparatu i obiektywu dla 150mm to 8,58°. Przeliczyłem wcześniej , że 6.6 stopnia to ogniskowa 195 mm. Ustawiłem więc taką już wcześniej i lewy brzeg kadru był na wiatrakach (czerwonych światłach) a prawy brzeg kadru wyznaczał idealny azymut. Potem kadr lekko w prawo i Tatry w obiektywie.” – opis Paweł Kłak

Tekst : Paweł Kłak, Mariusz Krukar . Podziękowania za pomoc w obliczeniach wsp. refrakcji dla Łukasza Wawrzyszko z www.dalekiehoryzonty.pl .